Altmışlı yıllarda gelişen serbest yaklaşımda önceden belirlenmiş akor dizisi ve sabit form zorunlu değildir.
Yaygın yanlış anlama, bunun kuralsızlık anlamına geldiğidir. Uygulamada tam tersidir.
Form kalktığında yapıyı kuran tek şey icracının kararlarıdır. Ne zaman başlanacağı, ne zaman susulacağı, hangi fikrin geliştirileceği tamamen anlık ve ortak bir sorumluluktur.
Bu nedenle bu alanda dinlemek, çalmaktan daha belirleyicidir. Diğer icracıların kurduğu dokuya cevap vermeyen bir çalgı, dokuyu bozar.
İkinci unsur ton dağarcığıdır. Armonik referans azaldığında renk farkları anlatımın merkezine geçer; nefesli sesler, register uçları ve dinamik kontrastlar birer malzeme haline gelir.
Üçüncü unsur enerji yönetimidir. Sürekli yüksek yoğunlukta çalmak birkaç dakikada tükenir; yükseliş ve iniş planlanmalıdır.
Çalışmak için yararlı bir alıştırma: iki kişiyle, akor olmadan, yalnızca birbirine cevap vererek kısa doğaçlamalar yapmak. Bu çalışma form içinde çalarken de dinleme kalitesini yükseltir. Derslerimizde serbest doğaçlama, topluluk çalışmalarının içinde ayrı bir başlık olarak ele alınır.